Obowiązki i prawa świadka w postępowaniu karnym

Obowiązki świadka

Prawnik informuje, że każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się w miejscu i godzinie wskazanej w wezwaniu.

Świadka, który nie może się stawić na wezwanie z powodu choroby, kalectwa lub innej nie dającej się pokonać przeszkody, można przesłuchać w miejscu jego pobytu. W tym celu należy napisać wniosek do sądu i konkretnie uzasadnić niemożność przybycia  (np. wskazać orzeczenie lekarskie o stopniu niepełnosprawności lub inną niezbędną w konkretnej sprawie dokumentacje). 

Możliwe jest również przesłuchanie świadka przy użyciu urządzeń technicznych, umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość.

Na świadka, który bez usprawiedliwienia nie stawi się albo bez zezwolenia oddali się z miejsca czynności przed jej ukończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 10.000 zł. Ponadto można zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka.

Prawnik podkreśla, że każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek złożyć zeznania, natomiast jeśli świadek bezpodstawnie odmawia zeznań – pomimo pouczenia o istnieniu takiego obowiązku – mogą być stosowane względem niego kary porządkowe  (kara pieniężna w wysokości do 10.000 zł lub areszt na czas do 30 dni). 

Świadek ma obowiązek złożenia przyrzeczenia przed sądem lub wyznaczonym sędzią, przy czym prawnik podkreśla, że za zgodą obecnych stron można od takiego obowiązku odstąpić.

Świadek jest obowiązany zeznawać prawdę i nie może zatajać prawdy. Prawnik podkreśla, że o takich obowiązkach  powinien  on zostać pouczony przed rozpoczęciem przesłuchania. Świadek, który umyślnie zeznaje nieprawdę, bądź zataja prawdę podlega odpowiedzialności karnej.

Uprawnienia świadka

Prawnik informuje, że świadek ma prawo do odmowy składania zeznań i uchylenia się od odpowiedzi na pytanie w stosunku do osób najbliższych. Adwokat wskazuje, że osobami najbliższymi są: małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia, jej małżonek oraz osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Prawnik podkreśla również, że prawo do odmowy składania zeznań przysługuje także osobie, będącej w innej toczącej się sprawie oskarżoną o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.

Podkreślenia wymaga, że świadek może bez podania przyczyny uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli w ten sposób mógłby narazić siebie lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną lub karnoskarbową.

Można zwolnić od złożenia zeznania lub odpowiedzi na pytania osobę pozostającą z oskarżonym w szczególnie bliskim stosunku osobistym (np. w przyjaźni, w związku narzeczeńskim, posiadanie z oskarżonym wspólnych dzieci), jeżeli osoba taka wnosi o zwolnienie. Stosunek bliskości musi występować jednak w chwili złożenia wniosku o zwolnienie od zeznawania.

Świadek może złożyć wniosek, aby czynność okazania, w trakcie której są mu okazywane inne osoby w celu rozpoznania, przeprowadzona została w sposób wyłączający możliwość rozpoznania osoby świadka przez osobę rozpoznawaną.

Prawnik wskazuje, że świadek może żądać, aby przesłuchano go na rozprawie z wyłączeniem jawności, jeżeli treść zeznań mogłaby narazić na hańbę jego lub osobę dla niego najbliższą.

 Świadek może zastrzec dane dotyczące miejsca zamieszkania do wyłącznej wiadomości prokuratora lub sądu w sytuacji, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa użycia przemocy lub groźby bezprawnej wobec niego lub osoby najbliższej w związku z jego zeznaniami. Pisma procesowe doręcza się wówczas do instytucji, w której świadek jest zatrudniony, lub na inny wskazany przez niego adres.

W przypadku wątpliwości prawych najlepiej poprosić o poradę prawną prawnika (adwokata), bądź skorzystać z punktów porad prawnych, których wyrazy znajdują się w internecie.

adwokat Patrycja Pietryka